मित्रांनो, हवामान बदलामुळे गेल्या काही वर्षांपासून निसर्गाचा लहरीपणा आपण सगळेच अनुभवत आहोत. कधी अवकाळी पाऊस तर कधी अचानक येणारी गारपीट… यामुळे सर्वाधिक नुकसान होते ते आपल्या बळीराजाचे, म्हणजेच शेतकऱ्यांचे. अशा परिस्थितीत हवामानाचा अचूक अंदाज देणारे हवामान अभ्यासक पंजाबराव डख यांच्याकडे सगळ्यांचे डोळे लागलेले असतात. आता एक Breaking News आहे! डख साहेबांनी नुकताच एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि चिंताजनक हवामान अंदाज जाहीर केला आहे, ज्यानुसार १६ ते २७ मार्च दरम्यान महाराष्ट्राला अवकाळी पाऊस आणि गारपिटीचा सामना करावा लागणार आहे. त्यांनी तर याला एक प्रकारे ‘Red Alert‘च दिला आहे.
मार्च महिना म्हटलं की, आपल्याला उन्हाळ्याची चाहूल लागते, पण गेल्या काही वर्षांपासून हाच महिना शेतकऱ्यांसाठी चिंतेचा ठरत आहे. यंदाही हेच चित्र दिसायला सुरुवात झाली आहे. १४ मार्च रोजी उत्तर महाराष्ट्र आणि खान्देश दौऱ्यावर असताना पंजाबराव डख यांनी हा महत्त्वपूर्ण Weather Update दिला आहे. या अंदाजानुसार, १७ मार्चपासून राज्यात पुन्हा एकदा पावसाला सुरुवात होणार आहे. त्यामुळे मित्रांनो, शेतकऱ्यांनी आपल्या रब्बी पिकांची तातडीने काळजी घेणे अत्यंत महत्त्वाचे बनले आहे. हा अवकाळी पाऊस प्रामुख्याने दोन टप्प्यांत पडणार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले आहे.
शेतकऱ्यांसाठी तातडीचा सल्ला: १७ मार्चपूर्वी पिके सुरक्षित करा!
सध्या आपल्या संपूर्ण राज्यात रब्बी हंगामातील पिकांची काढणी अंतिम टप्प्यात आली आहे. अनेक ठिकाणी गहू, हरभरा, मका आणि कांदा यांसारखी महत्त्वाची आणि नगदी पिके शेतात उभी आहेत किंवा काढणीला आलेली आहेत. पंजाबराव डख यांनी उत्तर महाराष्ट्र, धुळे, नंदुरबार, जळगाव आणि नाशिक यांसह राज्यातील सर्वच शेतकऱ्यांना कळकळीचे आवाहन केले आहे की, त्यांनी १७ मार्चपूर्वी आपली काढणीला आलेली पिके सुरक्षित ठिकाणी हलवावीत. गहू, मका, हरभरा आणि कांदा यांसारखी पिके काढून ती व्यवस्थित ताडपत्रीने किंवा इतर साधनांनी झाकून ठेवावीत. याचा उद्देश एकच, अचानक येणाऱ्या अवकाळी पावसामुळे होणारे मोठे आर्थिक नुकसान टाळणे. थोडक्यात सांगायचे तर, ही एक प्रकारची Risk Management आहे, जी आपण वेळीच केली पाहिजे.
पहिला टप्पा: १७ ते २१ मार्च, राज्यात ‘या’ भागांना फटका!
पंजाबराव डख यांच्या सविस्तर अंदाजानुसार, १७ मार्च रोजी मध्यरात्रीपासून राज्यात अवकाळी पावसाला सुरुवात होईल. हा पाऊस प्रामुख्याने तेलंगणाच्या बाजूने, म्हणजेच राज्याच्या पूर्वेकडून सुरू होईल. नेमका कोणत्या भागात कसा पाऊस असेल, ते खालीलप्रमाणे:
- विदर्भ आणि पूर्व महाराष्ट्र: १७ तारखेला मध्यरात्रीनंतर नांदेड, सोलापूर, लातूर, गडचिरोली, वर्धा, नागपूर, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर, यवतमाळ, वाशिम, हिंगोली, अकोला, बुलढाणा आणि परभणी या जिल्ह्यांच्या पट्ट्यामध्ये पावसाला सुरुवात होईल. या भागातील शेतकऱ्यांनी विशेष काळजी घ्यावी.
- उत्तर महाराष्ट्र आणि खान्देश: १८, १९, २० आणि २१ मार्च दरम्यान उत्तर महाराष्ट्र आणि खान्देशमध्ये चक्क पावसाळ्यासारखा जोरदार पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे या भागातील शेतकऱ्यांनी विशेष सतर्कता बाळगावी, कारण इथे मोठा फटका बसू शकतो.
- पश्चिम महाराष्ट्र: सातारा, सांगली, सोलापूर, कोल्हापूर, पुणे आणि अहिल्यानगर (अहमदनगर) या भागांमध्ये १८, १९ आणि २० मार्च असे सलग तीन दिवस पावसाचे वातावरण राहील. या भागात काही ठिकाणी रिमझिम पाऊस पडेल, तर जिथे पाऊस नसेल, तिथे सोसाट्याचा वारा सुटेल ज्यामुळे उभ्या पिकांचे मोठे नुकसान होऊ शकते.
- मराठवाडा: मराठवाड्यातही १८ ते २१ मार्च असे चार दिवस काही ठिकाणी जोरदार पाऊस, काही ठिकाणी रिमझिम पाऊस तर काही ठिकाणी केवळ सुसाट्याचा वारा असे संमिश्र वातावरण पाहायला मिळेल. त्यामुळे या भागातील शेतकऱ्यांनीही दक्ष राहावे.
पावसाचा दुसरा टप्पा: २४ ते २७ मार्च, चिंता अजूनही कायम!
पहिल्या टप्प्यातील पाऊस ओसरल्यानंतर २१ तारखेपासून काही काळ उघडीप मिळेल असे वाटत असले तरी, हे वातावरण पूर्णपणे निवळणार नाही. पंजाबराव डख यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, लवकरच पावसाचा दुसरा टप्पा सुरू होईल. २४, २५, २६ आणि २७ मार्च दरम्यान राज्यात पुन्हा एकदा अवकाळी पाऊस हजेरी लावेल. हा दुसऱ्या टप्प्यातील पाऊस विशेषतः मराठवाडा, पश्चिम महाराष्ट्र आणि उत्तर महाराष्ट्रात अधिक सक्रिय राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे मित्रांनो, मार्च महिन्याचा शेवटचा आठवडा देखील आपल्या शेतकऱ्यांसाठी चिंतेचा आणि कसोटीचा ठरू शकतो.
पावसाचे स्वरूप आणि गारपिटीचा मोठा इशारा!
शेतकऱ्यांनी हे लक्षात घेणे अत्यंत गरजेचे आहे की, हा अवकाळी पाऊस सर्वदूर म्हणजे एकाच वेळी संपूर्ण राज्यात एकसारखा पडणार नाही. तो वेगवेगळ्या भागांत वेगवेगळ्या स्वरूपात पडेल. काही ठिकाणी केवळ ढगाळ वातावरण राहील, काही ठिकाणी फक्त सोसाट्याचा वारा सुटेल, तर काही भागांत रिमझिम पावसाच्या सरी कोसळतील. मात्र, सर्वात चिंतेची बाब म्हणजे काही ठिकाणी मुसळधार पाऊस आणि गारपीट होण्याची दाट शक्यता पंजाबराव डख यांनी वर्तवली आहे. गारपिटीमुळे फळबागांचे (उदा. द्राक्ष, डाळिंब, आंबा) आणि इतर पिकांचे सर्वाधिक नुकसान होऊ शकते. त्यामुळे ज्या भागात गारपीटीची शक्यता आहे, तिथे शेतकऱ्यांनी अजूनच जास्त काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, १६ ते २७ मार्च हा काळ महाराष्ट्रातील सर्वच विभागांतील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत कसोटीचा असणार आहे. अवकाळी पाऊस, सोसाट्याचा वारा आणि गारपिटीचे संकट दारात उभे असल्याने, शेतकऱ्यांनी गाफील न राहता वेळीच उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. पंजाबराव डख यांनी वेळेवर दिलेल्या या पूर्वसूचनेमुळे शेतकऱ्यांना आपली पिके वाचवण्यासाठी किमान दोन ते तीन दिवसांचा पुरेसा वेळ मिळाला आहे. हाती आलेला घास निसर्गाच्या लहरीपणामुळे हिरावला जाऊ नये, यासाठी सर्वांनी तातडीने आपली शेतीकामे उरकून घ्यावीत आणि पिकांना सुरक्षित करावे. निसर्गापुढे कोणाचेही चालत नसले तरी, पूर्वसूचनेचा फायदा घेऊन आपण होणारे नुकसान नक्कीच टाळू किंवा कमी करू शकतो.
